Formatieadvies

Op 11 april om 17.00 uur heeft verkenner de heer drs. J. Jonk zijn formatieadvies Berkelland 2018-2022 in een openbare bijeenkomst aangeboden aan de gemeenteraad.

Verkenner Jaap Jonk

Formatieadvies voor de gemeente Berkelland 2018 - 2022

Aangeboden aan de Gemeenteraad van  Berkelland op woensdag 11 april 2018

De opdracht aan de informateur was om:

  • Te zien welke coalitie het meest voor de hand ligt
  • Een coalitie voor te stellen die de verkiezingsuitslag recht doet
  • De mogelijkheden en de onmogelijkheden te inventariseren

Het doel is om:

“Een stabiel en werkbaar college te vormen, met draagvlak in de raad en de samenleving”

De verkiezingsuitslag

  CDA D66 GB VVD PvdA OBL GrLi
Aantal stemmen 5.531 3.443 4.116  3.171 2.035 1.409 2.027
Percentage 25,45% 15,84% 18,94% 14,59% 9,36% 6,48% 9,33%
Aantal zetels 8 4 5 4 2 2 2


Het beeld van de verkiezingsuitslag is duidelijk:

  • Er is duidelijk één grootste partij, het CDA, deze partij heeft ook gewonnen ( 1 zetel)
  • Drie middelgrote partijen, waarbij de VVD een zetel gewonnen heeft en D66 1 zetel verloren. GB is gelijk gebleven.
  • Drie kleinere partijen waarbij GL een behoorlijk aantal stemmen won, maar geen zetel extra kreeg, en de PvdA een zetel verloor.

Werkwijze

Na de verkiezingen van 21 maart heeft het CDA als grootste partij het initiatief genomen in de coalitievorming. Omdat er veel mogelijkheden zijn is ondergetekende gevraagd om als verkenner twee gespreksrondes te houden. Een eerste verkennende ronde en vervolgens een tweede ronde om te bespreken welke beoogde coalitiepartners het beste kunnen samenwerken. Daarbij gaat het zowel om inhoudelijke overeenkomsten wat betreft het voorgenomen beleid als het vertrouwen en de wil die partners hebben om vier jaar samen te werken.

Gang van zaken

Op donderdag 5 april is met alle partijen een gesprek gevoerd. In deze gesprekken hebben alle partijen aangegeven dat ze positief stonden ten opzichte van deelname in een coalitie.

Na deze gesprekken bleken twee partijen in eerste instantie niet meer in aanmerking te komen voor collegedeelname. Dat waren OBL vanwege het verlies bij de verkiezingen en de onverenigbaarheid van het voorgenomen beleid met mogelijke coalitiepartners. Onder andere het zeer ruimhartig omgaan met regels van een bestemmingsplan zou zeker tot moeilijkheden leiden in een coalitie.

Tweede partij die afviel was de PvdA. Vanwege de teleurstellende verkiezingsuitslag die leidde tot twee zetels zou deelname in een coalitie problematisch worden. Het toevoegen van een wethouder van de PvdA aan een coalitie van grotere partijen zou eerder leiden tot instabiliteit dan dat het een toegevoegde waarde zou hebben.

Met Groen Links is wel een tweede gesprek gevoerd omdat deze partij een stemmenwinst van 40% behaalde, wat spijtig genoeg voor de partij geen zetelwinst opgeleverd heeft. Daarbij heeft Groen Links een sterke wethouders kandidaat en zou ze vanwege haar vernieuwende programma van meerwaarde kunnen zijn in een college.

Overeenkomsten en verschillen

Alle partijen waren van mening dat het CDA deel moest uitmaken van de coalitie. Partijen hadden een wisselend beeld van hoe die coalitie er uit zou moeten zien. Beleidsinhoudelijk waren er geen grote verschillen tussen de overgebleven 5 partijen.
Groen Links heeft een uitgesproken accent op de gebieden van duurzaamheid en burgerparticipatie.
Alle partijen willen veel aandacht voor een ruimer flexibel woonbeleid. Alle partijen zien uiteraard het grote belang het bestemmingsplan buitengebied, hierbij leidt het geurbeleid tot verschil van inzicht. Alle partijen willen aandacht voor leefbaarheid in de kernen, en alle partijen zien het belang van klimaat en energiebeleid.
Over de omvang van de coalitie wordt verschillend gedacht. De meeste partijen zien veel werk voor het nieuwe college en gaan uit van vier full time wethouders, waarvan twee van CDA huize. Alleen de VVD is hierin uitgesproken terughoudend en ziet graag een zo klein mogelijk college.
Er worden geen echte “breekpunten” genoemd.

De beste combinatie

Na de eerste gespreksronde heeft de verkenner alles op een rij gezet en een voorlopig voorstel geformuleerd van de beste combinatie. Alles overwegende zijn onderstaande argumenten gewisseld;

Een combinatie met GL is mogelijk, maar er is een aantal argumenten dat aangeeft dat een combinatie met GL toch niet de beste coalitie voor Berkelland oplevert. De partij verschilt beleidsinhoudelijk het meest met alle andere partijen, en GL zou getalsmatig de krapste meerderheid opleveren. Met andere woorden; een keuze voor GL in de coalitie doet het minst recht aan de opdracht “draagvlak in raad en samenleving”.

Als GL afvalt blijven CDA, GB, VVD en D66 over. Met deze partijen is alleen een combinatie te maken met het CDA. Dat is getalsmatig nodig, maar het is ook logisch omdat het CDA de grootste partij is en winst heeft behaald in de verkiezingen.
Een combinatie van alle vier de partijen zou goed denkbaar zijn, maar betekent dat het college groter wordt, zowel in FTE’s als in personen, een ontwikkeling die niet gewenst is. Een kleine groei wordt door CDA en GB aanvaardbaar geacht vanwege de aanzienlijke werkdruk die er is en de taakopdracht in relatie tot de Omgevingswet. Het CDA wil in de omvang van het college “niet kruidenieren”. De VVD wil een zo beperkt mogelijk college. Er moet van deze vier dus één partij afvallen.

Uitgaande van het CDA is het programmatisch en vanwege de verkiezingsuitslag logisch om de VVD mee te laten doen. Inhoudelijk zijn er alleen nuanceverschillen met het CDA. De bestuurlijke samenwerking tussen CDA en VVD heeft een goede traditie.

Dan blijft de keuze over om ofwel GB ofwel D66 aan de combinatie CDA VVD toe te voegen. Programmatisch is er geen directe keuze te maken. Beide partijen zijn minder traditionele leveranciers van bestuurders  dan CDA en VVD die beide een gevestigde parlementaire traditie hebben. Beide zijn wat minder gericht op de agrarische wereld, D66 zal wat meer het accent op de economische ontwikkeling leggen, GB het accent wat meer op het sociale vlak. Maar het zijn alleen nuances en de standpunten van beide partijen vormen geen beletsel voor samenwerking.

Blijft over het argument van draagvlak in raad en samenleving. Het is duidelijk dat GB hier de voorkeur krijgt boven D66. GB heeft in de verkiezingen gewonnen (van 3606 naar 4116 stemmen), D66 verloren (4130 naar 3443 stemmen) wat resulteerde in 5 zetels voor GB en 4 voor D66. Het is belangrijk om hier de partij te kiezen die duidelijk door de Berkellandse kiezer is gekozen. Zo ontstaat een combinatie van partijen die alle drie verkiezingswinst behaald hebben; CDA, GB en VVD.

Tweede gespreksronde

Op maandag 9 april is een tweede gespreksronde geweest met GB, GL, VVD, D66 en het CDA. In dit gesprek is aan de orde geweest of de overwegingen zoals hierboven beschreven de juiste waren.Niet alle partijen onderschrijven het advies om een coalitie te vormen met CDA, GB en VVD. Dat is ook niet verwonderlijk in de gegeven situatie. Iedere politicus, en iedere partij wil uit de aard der zaak graag aan het stuur zitten. In Berkelland is er geen partij die uit zichzelf kiest voor een rol in de oppositie.

Advies

Als verkenner adviseer ik CDA, GB en VVD om met elkaar in gesprek te gaan over een nieuw te vormen college. Het verdient overweging om dit gesprek te laten leiden door een onafhankelijk formateur.

Een combinatie van CDA, GB en VVD geeft een voldoende meerderheid in de Raad om goed te kunnen besturen en er is toch sprake van een goed evenwicht met de andere partijen. Het is een coalitie van partijen die door de Berkellandse kiezer beloond zijn met stemmenwinst. De drie partijen kunnen alle drie voldoende hun partijprogramma’s realiseren in een collegeprogramma.

Aanvullend advies

Het is een overweging waard om te zien of er op enkele beleidsgebieden een raadsprogramma geschreven kan worden. We leven immers in een tijd dat er veel verandert zowel globaal als lokaal.

De energietransitie en het klimaatvraagstuk raken iedereen en zullen een grote impact hebben op onze leefomgeving en ons persoonlijk leven.
Iedere partij in Berkelland wil een flexibeler woonbeleid.
Alle partijen hebben de leefbaarheid van de kernen hoog in het vaandel.

Het zou een signaal zijn aan de Berkellandse samenleving dat de politieke partijen hun eigen – soms geringe – verschil van inzicht opzij kunnen zetten voor het belang van de samenleving en samen willen komen tot een beleid dat geen politieke lading heeft vanwege het grote gemeenschappelijke belang en de urgentie van de zaak.

Afsluiting

Ik ben mij ervan bewust dat dit advies niet onomstreden is. Maar in de politiek is het soms niet mogelijk om het iedereen naar de zin te maken. Dan gaat het er om de beste keuze te maken in het belang van de samenleving. Ik ben ervan overtuigd dat dit advies een juiste keus is en ik verwacht dat dit zal leiden tot een vruchtbare samenwerking, niet alleen van de coalitiepartijen, maar van de hele Berkellandse gemeenteraad.

Graag bedank ik de griffier Andries Bannink en de raadsadviseur Marina Stel voor hun attente adviezen en hun adequate verslaglegging. Zonder hen was mijn taak aanzienlijk veel zwaarder geweest!

Geesteren, 11 april 2018

Jaap Jonk